Từ ngày 29 đến ngày 30 tháng 12 năm 2008 tại Trung tâm Hội Nghị Quốc tế số 11 Lê Hồng Phong, TP.Hà Nội Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam đã tổ chức Diễn đàn Hà Nội 2008 với chủ đề “Chiến lược quốc gia về già hóa dân số và thiết lập các dịch vụ đối với người cao tuổi”.

Phó Thủ tướng Chính  Phủ Phạm Gia Khiêm đã tới dự và chỉ đạo chung, đại biểu tham dự Diễn đàn có các nhà Quản lý, các nhà Khoa học, các Chuyên gia về lĩnh vực người cao tuổi của 8 nước trong khu vực Đông Nam Á gồm: Brunei Darrussalem, Campuchia, Indonesia, Lao, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thailan,  Việt Nam và đại diện của Tổ chức Dân số Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNFPA), đại diện nhà tài trợ chính Ngân hàng Công thương Việt Nam, cùng một số phóng viên báo chí đến dự, đưa tin.

          Thay mặt Uỷ ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, Bà Nguyễn Thị Kim Ngân Phó Chủ tịch Uỷ ban đã đọc diễn văn khai mạc Diễn đàn, trong đó nêu lên số lượng người cao tuổi hiện nay đã lên tới hơn 600 triệu người, chiếm tỷ lệ 10% tổng dân số thế giới và được coi là tình trạng dân số già (theo ngưỡng đã được qui ước). Hơn nữa quá trình già hóa dân số trên thế giới hiện đang diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với khoảng 50 năm qua cả về số lượng và tỷ lệ phần trăm của dân số người cao tuổi (với tỷ lệ tăng lên không ngừng: năm 1950 chỉ có 8,2%, năm 2000 là 10% và dự báo năm 2050 là 21%, số lượng người cao tuổi trên thế giới từ năm 1950 đến năm 2000 đã  tăng thêm 401 triệu người, dự báo từ năm 2000 đến 2050 số người cao tuổi thế giới sẽ tăng thêm 1.358 triệu người); trong đó hơn 62% người cao tuổi sống ở các nước đang phát triển là nơi kinh tế còn nghèo, hệ thống y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội chưa phát triển, trong tương lai, vào năm 2050 tỷ lệ này dự báo sẽ là 80% (tăng thêm tới 1.195 triệu người), trong khi đó ở các nước phát triển chỉ tăng thêm 163 triệu người.

Đông Nam Á là một trong số những khu vực có số lượng và mật độ dân số nói chung và người cao tuổi nói riêng vào loại cao nhất thế giới, trong đó 1/5 dân số là người cao tuổi thuộc diện nghèo. Do vậy, để đảm bảo chăm sóc người cao tuổi phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của thế giới đòi hỏi mỗi nước phải tiếp tục thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu, đề xuất hình thức và nội dung các cơ chế, chính sách, chương trìnhphù hợp với tình hình của mình.

Ở Việt Nam số lượng người cao tuổi ngày càng tăng và tăng nhanh trong những năm gần đây (cụ thể: năm 1989 tỷ lệ người cao tuổi chiếm 7,2% dân số; năm 1999 tỷ lệ này là 8,2%; năm 2007 là 9,45 và dự báo tỷ lệ này sẽ tăng đột biến từ năm 2010 và có thể đạt 16,8% vào năm 2029); số người cao tuổi sống ở nông thôn lớn chiếm gần 73%, nhưng đối tượng hiện đang được hưởng lương hưu chiếm tỷ lệ rất thấp (21%), nên đời sống của người cao tuổi còn gặp nhiều khó khăn, hiện còn tới trên 23% người cao tuổi thuộc diện nghèo (cao hơn tỷ lệ chung của toàn xã hội), trong khi người cao tuổi có mức sống giàu và khá chỉ chiếm khoảng 19,87% người cao tuổi.

Mặc dù Nhà nước và xã hội hết sức quan tâm đến người cao tuổi, nhưng trong điều kiện khó khăn hiện nay với khoảng 70% người cao tuổi không có tích lũy về mặt vật chất cho tuổi già là một tình trạng hết sức khó khăn trong việc thích nghi với những thay đổi chưa từng có khi đất nước chuyển sang cơ chế thị trường. Đây là đặc trưng của Việt Nam và có thể cũng là đặc trưng của một số quốc gia trong khu vực.

Để trao đổi và chia sẻ những kinh nghiệm trong lĩnh vực về người cao tuổi giữa các nước, các tổ chức quốc tế trong khu vực và tại Việt Nam các Đại biểu tham dự đã tập trung thảo luận một số vấn đề sau:

- Lồng ghép và hòa nhập các vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách, chương trình về người cao tuổi trong việc thực hiện chính sách phát triển quốc gia thông qua trách nhiệm, mối quan hệ tiềm ẩn của dân số cao tuổi. Xây dựng mối quan hệ, sự lồng ghép giữa chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế- xã hội với chiến lược  quốc gia về già hóa dân số;

- Thực hiện hệ thống trợ cấp xã hội nhằm đảm bảo về thu nhập một cách bền vững và hợp lý cho người cao tuổi;

- Vấn đề nhận thức trong các thế hệ trẻ về việc chuẩn bị lâu dài cho tuổi già, bao gồm cả vấn đề tài chính và y tế;

- Làm thế nào để sử dụng và phát huy tài năng những người lao động cao tuổi năng động và có tay nghề tiếp tục làm việc nhằm duy trì sự hài lòng, thỏa mãn và khả năng kiếm tiền, đồng thời giảm sự phụ thuộc của người cao tuổi vào con cái và xã hội;

- Đưa ra các chính sách và sự tiếp cận giữa các thế hệ nhằm chăm sóc các thành viên cao tuổi trong gia đình;

- Đưa ra chương trình giảng dạy về các vấn đề người cao tuổi để thấy được sự gia tăng lỗ hổng giữa thế hệ già và thế hệ trẻ cũng như sự cần thiết và nhu cầu của người cao tuổi;

- Đưa ra một nhận thức đúng của chất lượng cuộc sống khi về già và tăng cường tuổi thọ và cách phòng chống các bệnh mãn tính của người cao tuổi;

- Vấn đề nâng cao năng lực cho tình nguyện viên chăm sóc người cao tuổi thông qua chương trình đánh giá kỹ năng và đào tạo tay nghề của họ;

- Xây dựng mạng lưới dịch vụ đối với người cao tuổi sẵn có tại cộng đồng và nhân rộng bằng cơ chế, chính sách hỗ trợ của nhà nước nhằm đảm bảo tính bền vững của các dịch vụ được cung cấp

Sau hai ngày, các đại biểu tham dự Diễn đàn đã tập trung thảo luận trao đổi các nội dung về định hướng xây dựng chiến lược quốc gia về già hóa dân số đến 2015 và tầm nhìn đến 2020 và định hướng phát triển các hình thức dịch vụ xã hội đối với người cao tuổi. Trong quá trình thảo luận trao đổi, ngoài việc thảo luận chung tại Hội trường các đại biểu đã tiến hành thảo luận nhóm và báo cáo kết quả của nhóm tại phiên toàn thể. Đồng thời bản ghi nhớ của Diễn đàn đã được thông qua với sự thống nhất chung của toàn thể các vị đại biểu.

Với tinh thần học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm của các đại biểu tham dự Diễn đàn, Việt Nam cũng đã học hỏi được nhiều kinh nghiệm quý báu của các nước về vấn đề nghiên cứu, xây dựng chiến lược quốc gia về già hóa dân số và việc thiết lập các dịch vụ cho người cao tuổi của các bạn, đặc biệt là vấn đề giáo dục định hướng cho các thế hệ để có thái độ tích cực chuẩn bị cho tuổi già trong một tương lai rất gần.

Năm 2009 tới đây, Việt Nam sẽ có cuộc Tổng Điều tra dân số lần thứ ba, v ì vậy cần phải có sự phối hợp thật tốt giữa các nhà nghiên cứu, các chuyên gia, tích cực phân tích tình hình thực tiễn và đề xuất với các cơ quan của Chính phủ những kiến nghị thật xác đáng nhằm chủ động giải quyết bài toán về già hoá dân số của Việt Nam và nhu cầu về các dịch vụ của người cao tuổi. Đồng thời cũng vào năm 2009, Quốc Hội Việt Nam sẽ thông qua Luật Người cao tuổi, cho nên các nhà quản lý, các chuyên gia của các Bộ, ngành hữu quan cần tích cực tham gia đề xuất và xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể để hồ trợ Chính phủ trong việc xây dựng Chiến lược Quốc gia về già hóa dân số và thiết lập các dịch vụ đối với người cao tuổi đến năm 2020.

Văn phòng Ủy ban Quốc gia xin đăng toàn văn bản ghi nhớ Diễn đàn Đông Nam Á về người cao tuổi tại Hà Nội năm 2008 đã được đại biểu các nước thông qua.

BẢN GHI NHỚ

DIỄN ĐÀN ĐÔNG NAM Á “CHIẾN LƯỢC QUỐC GIA VỀ NGƯỜI CAO TUỔI VÀ THIẾT LẬP CÁC DỊCH VỤ ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI”

Hà nội, 30 tháng 12 năm 2008

Từ ngày 29 đến 31 tháng 12 năm 2008, đại diện các nước ASEAN đã tham dự Diễn đàn Đông Nam Á “Chiến lược Quốc gia về già hóa dân số và thiết lập các dịch vụ đối với người cao tuổi” tại Thành phố Hà Nội, Thủ đô nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Các đại biểu là các quan chức chính phủ, các chuyên gia, các nhà khoa học, và tổ chức khác liên quan đến công tác người cao tuổi (NCT). Diễn đàn này nhằm thu thập các ý kiến, bài học về mô hình và kinh nghiệm của các đại biểu từ đó đưa ra những khuyến nghị chung mang tính chiến lược trong khu vực.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Gia Kiêm; Phó chủ tịch Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Lao động Thương Binh và Xã hội Nguyễn Thị Kim Ngân; Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc gia người cao tuổi Việt Nam, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam Nguyễn Tấn Trịnh; các thành viên Uỷ ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam; lãnh đạo cấp vụ một số Bộ, ngành và một số quan khách khác đã đến dự và phát biểu tại Diễn đàn.

Những người ký tên dưới đây, đại diện các quốc gia trong khu vực, gồm: Brunei Darussalam, Cambodia, Indonesia, Lao, Malaysia, Myanmar, Tsao Foundation (Singapore), Thailand và Viet Nam.

Chúng tôi biết rằng:

1. Nhờ thành tựu của phát triển Kinh tế - xã hội, khoa học kỹ thuật tiến tiến, tuổi thọ con người ngày càng cao, tỷ lệ người cao tuổi ngày càng lớn. Tỷ lệ này đang tăng cả số tương đối và tuyệt đối, trong đó số người cao tuổi nhiều nhất ở các nước đang phát triển.

Tỷ lệ người cao tuổi trên toàn thế giới năm 1995 là 9% và đã tăng lên 11% năm 2006, dự báo tăng 14% năm 2025 và 22% vào năm 2050. Trong đó hơn 62% người cao tuổi sống ở các nước đang phát triển là nơi kinh tế còn nghèo, hệ thống y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội chưa phát triển. Đông Nam Á là khu vực có xu hướng tăng nhanh về quy mô và số lượng người cao tuổi, từ 8% năm 2006 lên 23% năm 2050, trong đó có tới  1/5 dân số là người cao tuổi thuộc  diện nghèo.

2. Người cao tuổi có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội cả ở tại gia đình cũng như trong xã hội. Việc phát huy vai trò và kinh nghiệm của người cao tuổi trong lĩnh vực đời sống xã hội, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống và truyền nghề cho thế hệ sau là hết sức quan trọng;

4. Truyền thống Á đông, phần lớn người cao tuổi sống cùng gia đình, vì vậy vai trò của người thân và cộng đồng trong việc chăm sóc người cao tuổi là hết sức quan trọng.

5. Tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng đang đặt ra một số thách thức trong việc chăm sóc, cũng như đảm bảo an sinh xã hội đối với người cao tuổi, như: việc làm, lao động, chăm sóc y tế; dịch vụ phúc lợi xã hội, thương mại và tiết kiệm v.v… Hệ thống cung cấp dịch vụ chăm sóc (hỗ trợ sống độc lập, chăm sóc sức khỏe, dịch vụ giúp hòa nhập thân thiện với xã hội v.v…) đối với người cao tuổi chưa đáp ứng cả về số lượng và chất lượng. Ngân sách đầu tư cho chăm sóc người cao tuổi, hướng về người cao tuổi còn hạn chế, đời sống người cao tuổi trong khu vực còn khó khăn, đặc biệt là ở các khu vực thuộc các quốc gia còn  nghèo.

6. Cộng đồng xã hội chưa nhận thức được rằng xã hội ngày càng có nhiều người cao tuổi, do đó chưa tạo ra môi trường thuận lợi, thân thiện để người cao tuổi được sống vui, sống khỏe và hạnh phúc trong những ngày tuổi già.

7. Một số quốc gia trong khu vực đã có hệ thống chính sách và nhiều mô hình dịch vụ hiệu quả đối với người cao tuổi, cũng như đã xây dựng chiến lược quốc gia về người cao tuổi đã chia sẻ thông qua diễn đàn này.

Bởi vậy, chúng tôi nhất trí đưa ra các khuyến nghị sau:

1. Hoàn thiện cơ sở và điều kiện pháp lý về chiến lược, chính sách để đẩy mạnh công tác hỗ trợ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi.

2. Lồng ghép vấn đề già hóa dân số và nhu cầu xã hội của người cao tuổi trong quá trình xây dựng chính sách phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội;

3. Tăng cường tuyên truyền, vận động để xây dựng một xã hội, cộng đồng thân thiện với người cao tuổi, huy động cộng đồng, xã hội và người dân tham gia.

4. Thiết lập và đẩy mạnh phát triển mạng lưới hệ thống dịch vụ chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi về sức khỏe, vật chất và tinh thần với các hình thức và nội dung phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội, kinh tế ở mỗi nước, mỗi quốc gia trên cơ sở huy động nguồn lực nhà nước, cộng đồng và tư nhân.

5. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo dục, tuyên truyền về sự già hóa dân số, đưa ra các biện pháp đồng bộ về vấn đề già hóa dân số. Đặc biệt là nhằm vào thế hệ trẻ để họ có ý thức chuẩn bị lâu dài cho tuổi già, bao gồm vấn đề chăm sóc sức khỏe, y tế, phòng chữa bệnh mãn tính và tài chính.

6. Xây dựng cơ chế để tăng cường chia sẻ phối hợp trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến sự già hóa dân số một cách hiệu quả giữa các quốc gia, và trong khu vực. 

7. Phát triển một số dịch vụ đối với người cao tuổi theo 3 hình thức: dịch vụ công, dịch vụ kinh doanh và dịch vụ hỗ trợ, theo đó định hướng đến sự thân thiện đối với người cao tuổi, Nhà nước cung cấp một số dịch vụ miễn phí đối với người cao tuổi như khám sức khỏe định kỳ v.v… đảm bảo nhu cầu về văn hóa, tinh thần, vật chất, sức khỏe đối với người cao tuổi

8. Phát triển một mạng lưới hỗ trợ người cao tuổi thăm quan, du lịch các công trình văn hóa trong khu vực, thông qua đó có thể giúp tăng cường giao lưu văn hóa giữa các quốc gia, dân tộc trong khu vực.

9. Tăng cường công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra chất lượng các dịch vụ đối với người cao tuổi.

Theo nội dung tại biên bản nghi nhớ này, chúng tôi sẽ:

1. Báo cáo, đề xuất lên các Bộ, ngành liên quan và Chính phủ về những nội dung đã thảo luận tại Diễn đàn này;

2. Phối hợp cùng các Bộ, ngành chuẩn bị các dự thảo chính sách, dịch  vụ pháp luật, chiến lược liên quan đến người cao tuổi.

3. Thường xuyên giữ liên lạc giữa các đại biểu đã tham dự diễn đàn này để trao đổi thông tin về các hoạt động sau Diễn đàn để chia sẻ, phối hợp trong công tác người cao tuổi.

Chúng tôi nhất trí đề xuất Diễn đàn lần sau thảo luận về “Hoàn thiện cơ sở pháp lý phù hợp với xu hướng xã hội ngày càng có nhiều người già để tiếp tục phát huy vai trò người cao tuổi trong phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội”.

Đại diện các đoàn đã  ký vào bản ghi nhớ (Brunei Darrussalem, Campuchia, Indonesia, Lao, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thailan,  Việt Nam)

Minh Phúc (Theo UBQGNCTVN)